اصحاب و شاگردان

اصحاب و راویان حضرت عسکری

با آنکه خلفای مستبد عباسی به شیوههای گوناگون میخواستند از نشر فرهنگ غنی اسلامی از طریق اهل بیت علیهمالسلام جلوگیری کنند و در راستای این هدف در هر برههای از زمان دست به شیوهی ویژهای میزدند، اما درخشندگی راه حق و فضیلت امان مبارزه را از دشمنان میگرفت. به اندازهای که در برخی از مواقع خود آنها ناخواسته اسباب نشر علوم و معارف اسلامی را فراهم میآوردند. البته از شرایط ویژه و نوپای عباسیان در دوران امامت امام باقر و صادق علیهماالسلام که بگذریم میتوان ادعا کرد که دیگر شیعه موقعیت برجستهای برای نشر احادیث پیدا نکرد. زیرا دشمن عباسی پس از محکم کردن جای پای خویش به گونهای با هر یک از ائمه در این جهت مبارزه کرد: با حبس و زندانی کردن امام کاظم علیهالسلام این مجال را از حضرت ربودند و با طرح و نقشهی ولایت عهدی امام رضا علیهالسلام او را از این کار بازداشتند و با حضرت جواد علیهالسلام نیز چنین برخورد مزورانهای کردند. هر چه عمر حکومت آنها طولانیتر میشد دشمنی و عناد آنها نیز نسبت به ائمه بیشتر میشد. تاریخ شیعی هیچ گاه استبداد و ستمگری متوکل را نسبت به امام علی علیهالسلام از یاد نخواهد بد و پس از او نیز فرزندش امام عسکری علیهالسلام مجالی نیافت تا به آموزش و تربیت [ صفحه ۱۷۰] شاگردان و اصحاب و یاران بپردازد. اما با این همه میتوانیم بگوییم که هیچ گاه خداوند زمین را از حجتش خالی نکرده است و شیعهی علوی محمدی با چنگ و دندان و تحمل هر گونه مصیبتی را به مقتدا و امامش متصل میکرد و از ناحیهی علم بیکران الهی او بهره میجست و آن را به عاشقان و محبان اهل بیت میرساند. بدین جهت، ما به ذکر نامهای اصحاب و یاران امام عسکری میپردازیم تا با معرفت و آشنایی با آنها به رهروی خویش همت بیشتری ببخشیم، و از دریای مواج انحرافات و کجرویها، تنی سالم به ساحل بریم. چرا که ائمه علیهمالسلام کشتی رهایی هستند و بر ماست که توسط این اصحاب و راویان به آن سفینه چنگ زنیم. البته کوشش ما بر آن است که از راویان و اصحابی نام ببریم که مورد پذیرش اکثر علمای رجال باشند. آشنایی با اصحاب و راویان: ۱- ابراهیم بن ابیحفص نجاشی او را فردی ثقه و از اصحاب حضرت دانسته است [۲۵۳] . ۲- ابراهیم بن محمد بن فارس نیشابوری شیخ طوسی (ره) او را از اصحاب امام هادی و عسکری علیهماالسلام دانسته است [۲۵۴] . ۳- ابراهیم بن محمد همدانی او از اصحاب امام رضا و جواد و هادی و عسکری علیهماالسلام است. از وکلای حضرت نیز به شمار میرود [۲۵۵] . ۴- ابراهیم بن یزید او و برادرش، احمد، از اصحاب حضرت به شمار میروند [۲۵۶] . ۵- ابراهیم بن خضیب انباری ۶- ابراهیم بن عبده ۷- ابراهیم بن علی شیخ طوسی (ره) در رجال این سه نفر را از یاران و راویان حضرت میشمارد [۲۵۷] . ۸- احمد بن ابراهیم از یاران امام عسکری علیهالسلام، است و دربارهاش گفته شده انه ممدوح، عظیم الشان [۲۵۸] . [ صفحه ۱۷۱] ۹- احمد بن ابراهیم از خاصان امام هادی و امام عسکری علیهماالسلام است [۲۵۹] . ۱۰- محمد بن الحسن بن علی او فطحی مذهب و فردی ثقه و از اصحاب امام هادی و عسکری علیهماالسلام است [۲۶۰] . ۱۱- احمد بن ادریس فردی ثقه و فقیه و دارای روایات بسیاری است [۲۶۱] . ۱۲- احمد بن حسان او که از اصحاب حضرت به شمار میرود با جماعتی از شیعیان برای عرض تبریک ولادت حضرت حجت علیهالسلام به سامرا رفتند [۲۶۲] . ۱۳- احمد بن حارث قزوینی ابوعلی محمد بن علی بن ابراهیم از او روایت میکند و او یکی از راویان امام یازدهم بوده است [۲۶۳] . ۱۴- احمد بن الحسن الحسینی از راویان حضرت عسکری علیهالسلام است و حدیث «زاهد در دنیا» از او روایت شده است [۲۶۴] . ۱۵- احمد بن حماد المحمودی از یاران امام عسکری علیهالسلام است [۲۶۵] . ۱۶- احمد بن عبیدالله السبیعی او از یاران امام علیهالسلام است و از حضرت حدیث معنعن از رسول خدا صلی الله علیه و آله را روایت کرده است [۲۶۶] . ۱۷- احمد بن عبدالله مروان الانباری ۱۸- احمد بن محمد الحصینی [ صفحه ۱۷۲] شیخ طوسی این دو را از یاران حضرت برشمرده است [۲۶۷] . ۱۹- احمد بن محمد او از دوستان حضرت علیهالسلام است و وقتی که مهتدی شروع به کشتار یاران امام کرد نامهای به ایشان نوشت که حضرت در قسمتی از جوابش نوشت: عمر مهتدی کوتاهتر از این حرفهاست [۲۶۸] . ۲۰- احمد بن محمد بن ابراهیم بن هاشم وی از راویانی است که حدیث معنعن را از حضرت عسکری علیهالسلام روایت کرده است [۲۶۹] . ۲۱- احمد بن محمد بن مطهر این شخص به ابوعلی مطهری مشهور است و مکاتباتی با حضرت دارد [۲۷۰] . ۲۲- احمد بن یزید شیخ طوسی (ره) او را از اصحاب حضرت میداند [۲۷۱] . ۲۳- ادریس بن زیاد او از افراد ثقهای است که اصحاب امام صادق را درک کرده است و از آنها روایت کرده و از اصحاب و راویان امام عسکری علیهالسلام است [۲۷۲] . ۲۴- اسحاق بن اسماعیل نیشابوری شیخ طوسی (ره) او را از اصحاب حضرتش ذکر کرده، و او را فردی ثقه میداند [۲۷۳] و حضرت عسکری علیهالسلام نامهی طویلی برایش نوشتهاند که ما در بخش نامهها محتوای آن را بررسی کردیم. ۲۵- اسحاق بن جعفر زبیری او همان شخصی است که امام پیش از فوت معتز به او نوشت الزم بیتک حتی یحدث الحادث در خانه باش تا حادثهی موردنظر واقع شود [۲۷۴] و پس از چند روز اجل خلیفه فرارسید. ۲۶- اشجع بن اقرع [ صفحه ۱۷۳] از اصحاب حضرت است و به امام نامهای نوشت و از او درخواست کرد که دعا کند تا از درد چشم نجات پیدا کند [۲۷۵] . ۲۷- ابوخلف عجلی ۲۸- ابوالبختری شیخ طوسی (ره) این دو را از اصحاب امام عسکری علیهالسلام میداند [۲۷۶] . ۲۹- بشر بن سلیمان او از نوادگان ابوایوب انصاری و یکی از یاران امام دهم و یازدهم است و امام دهم در شان او فرمودند: شما مورد وثوق ما اهل بیت هستید [۲۷۷] . ۳۰- بکر بن احمد بن محمد بن ابراهیم قصری او از حضرت عسکری روایتی را از پدرانش از امام صادق علیهالسلام دربارهی قائم آل محمد ذکر کرده است [۲۷۸] . ۳۱- بهلول او شخصی است که امام علیهالسلام را در کودکی دیدار کرده در حالی که امام مشغول گریستن بود و فکر کرد که امام علیهالسلام به علت نداشتن اسباببازی گریه میکند و لذا خواست برای او اسباببازی بخرد، امام او را متوجه قدر و منزلت ائمه علیهمالسلام میکند و او را پند و اندرز میدهد [۲۷۹] که تفصیل این ماجرا پیشتر گذشت. ۳۲- جعفر بن سهیل صیقل او وکیل امام دهم و یازدهم و دوازدهم است و از اصحاب ائمه علیهمالسلام به شمار میرود [۲۸۰] . ۳۳- جعفر بن ابراهیم بن نوح شیخ طوسی (ره) و برقی او را از اصحاب حضرت میخوانند [۲۸۱] . ۳۴- جعفر بن محمد قلانسی از یاران امام به شمار میرود که طی نامهای از حضرت مسائلی را پرسید [۲۸۲] . ۳۵- حجاج بن یوسف عبدی [ صفحه ۱۷۴] از اصحاب حضرت عسکری علیهالسلام به شمار میرود [۲۸۳] . ۳۶- حسن بن احمد مالکی ۳۷- حسن بن جعفر فافائی شیخ طوسی (ره) این دو را از اصحاب امام عسکری میشناسد [۲۸۴] . ۳۸- حسن بن ایوب بن نوح او با جماعتی از شیعیان بر حضرت عسکری وارد شدند و از ایشان دربارهی حضرت صاحب الامر سوال کردند و حضرت، امام دوازدهم و حجت خدا را به آنها معرفی کرد [۲۸۵] . ۳۹- حسن بن راشد از حضرت عسکری در مورد ثلث میت پرسش کرد [۲۸۶] . ۴۰- حسن بن ظریف او با حضرت، مکاتباتی در زمینهی مسائل شرعی و باورداشتی داشته است [۲۸۷] . ۴۱- حسن بن علی بن نعمان شیخ او را فردی ثقه معرفی کرده و او را صحیح الحدیث و کثیرالفواید و از اصحاب حضرت عسکری علیهالسلام میداند [۲۸۸] . ۴۲- حسن بن محمد بن صالح بزاز او از حضرت عسکری روایت کرده است: ان ابنی هو القائم من بعدی [۲۸۹] . ۴۳- حسن بن موسی الخشاب نجاشی او را از اصحاب سرشناس حضرت و شخصی دانشمند و دارای احادیث بسیار میخواند [۲۹۰] . ۴۴- حسین بن مالک او به حضرت نامهای نوشت و در آن نامه دربارهی شخصی پرسید که از دنیا رفت و چون فرزندی نداشت اموال خود را در قید حیاتش برای امام علیهالسلام قرار داد و پس از مرگش [ صفحه ۱۷۵] فرزندی از او به دنیا آمد [۲۹۱] . ۴۵- حمزه بن محمد شیخ او را از اصحاب امام میشمارد [۲۹۲] . ۴۶- داود بن قاسم ابوهاشم جعفری اهل بغداد و شخصی موثق است و نزد ائمه علیهمالسلام از منزلتی برخوردار است [۲۹۳] او را از اصحاب امامان رضا و جواد و هادی و عسکری و صاحبالامر میدانند که از همهی آنها روایت کرده است. ۴۷- ریان بن الصلت او از راویانی است که نامهای به حضرت نوشت و دربارهی مسائلی از ایشان سوال کرد [۲۹۴] . ۴۸- سفیان بن محمد ضبعی ۴۹- سیف بن الیث این دو از افرادی هستند که طی نامهای از امام عسکری علیهالسلام مسائلی را پرسش کردند [۲۹۵] . ۵۰- سلیمان بن حفص مروزی از اصحاب و از راویان حضرت است و شیخ در تهذیب از او روایت کرده است [۲۹۶] . ۵۱- عبدان بن محمد الجویمی نجاشی او را از اصحاب و راویان حضرت میداند [۲۹۷] . ۵۲- عباس الناقد او از اصحاب و راویان به شمار میرود و از او روایاتی نقل شده است [۲۹۸] . ۵۳- عبدالعظیم حسنی عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن ابیطالب علیهالسلام از نوادگان امام حسن مجتبی علیهالسلام است و شیخ او را از اصحاب امام عسکری میداند. برای [ صفحه ۱۷۶] نجات از دست سلطان وقت خود را به ری رساند و مدتها در آنجا مخفی بود و در همان شهر رحلت کرد و در آنجا مدفون گردید. ۵۴- عبدالله بن جعفر او از اصحاب امام هادی و امام عسکری است که روایات زیادی از ائمه علیهمالسلام نقل کرده است و دارای تالیفات زیادی در زمینههای مختلف عقیدتی و فقهی است [۲۹۹] . ۵۵- عبدالله بن حمدویه البیهقی او از اصحاب امام است و امام برایش نامهای فرستاد و در آن نامه وکالت ابراهیم بن عبده نیشابوری را به او ابلاغ نمود [۳۰۰] . ۵۶- عبدالله بن محمد العابد او از اصحاب حضرت و همان شخصی است که در مسیر حضرت به سامرا از ایشان خواست که صلوات بر نبی و آل نبی صلی الله علیه و آله را بر او املا کند و این واقعه در سال ۲۵۵ بود [۳۰۱] . ۵۷- عبیدالله ابنعبدالله بن طاهر امام طی نامهای به او نوشت که چند روز دیگر خلیفهی طاغی از دنیا خواهد رفت و او از دوستان حضرت است [۳۰۲] . ۵۸- عثمان بن سعید العمری این بزرگوار از اصحاب امام هادی و امام عسکری است و یکی از سفرای حضرت ولی عصر علیهالسلام و از وکلای حضرت عسکری علیهالسلام است [۳۰۳] . ۵۹- عروه الوکیل القمی شیخ طوسی (ره) او را از اصحاب حضرت میداند و همچنین او از وکلای حضرت است [۳۰۴] . ۶۰- علی بن جعفر الهمانی شیخ در کتاب غیبت و در کتاب رجال او را از اصحاب امام هادی و امام عسکری علیهالسلام و از وکلای حضرت میداند [۳۰۵] . [ صفحه ۱۷۷] ۶۱- علی بن الحسن بن علی بن فضال کشی در کتاب رجال او را اعلم و افضل علمای عراق و خراسان و کوفه معرفی میکند و هر کتابی که دربارهی ائمه علیهمالسلام نوشته شده بود نزد او موجود بود. او را احفظ الناس میدانند ولی با این همه او فطحی مذهب و قایل به امامت عبدالله بن جعفر علیهالسلام است اما از افراد موثق است [۳۰۶] . ۶۲- علی بن الحسن بن سابور او همان شخصی است که برپایی نماز استسقا به امر خلیفه برای طلب باران و ماجرای راهب نصرانی از او روایت شده است [۳۰۷] . ۶۳- علی بن الحسن السائح او از حضرت احادیث معنعن دربارهی حضرت علی علیهالسلام روایت کرده است [۳۰۸] . ۶۴- علی بن زیدین بن علی شیخ او را از اصحاب حضرت و از علویان میشمارد [۳۰۹] . ۶۵- علی بن عبدالله بن مروان شیخ او را بغدادی و از اصحاب حضرت میداند [۳۱۰] . ۶۶- علی بن محمد بن الیاس ۶۷- عمرو بن سویه المدائنی شیخ این دو را از اصحاب امام دانسته [۳۱۱] ولی مامقامی معتقد است که ظاهرا این دو امامی هستند ولکن وضعیت این دو مجهول است. ۶۸- علی بن محمد الحضینی او از اصحاب حضرت است و نامهای به مولایش نوشت و در آن نامه از وصیتی سوال نمود که مال «موصی به» برای انجام حج کافی نبود [۳۱۲] . ۶۹- العمرکی بن علی او اهل قریهی بوفک نیشابور است که نجاشی او را فردی بزرگوار و ثقه و از اصحاب [ صفحه ۱۷۸] حضرت عسکری میداند و میگوید شیوخ اصحاب ما از او روایت نقل کردهاند [۳۱۳] . ۷۰- عمرو الاهوازی از اصحاب و راویان حضرت است و از او روایتی را دربارهی حضرت حجت علیهالسلام از قول پدرش نقل کرده بعد از آنکه حضرت حجت علیهالسلام را در حیات پدرش دیدار کرده بود [۳۱۴] . ۷۱- الفضل بن شاذان او از یاران حضرت به شمار میرود کما اینکه شیخ طوسی (ره) گفته است، و دربارهی او مذمتهایی از ناحیه امام عسکری وارد شده است ولی کشی این ذموم را رد میکند و قایل است که امام علیهالسلام کتاب او را با لطف و رحمتش تصحیح کرده است و در وصفش گفته است که اهل خراسان به فضلش غبطه میخورند و او را از بزرگان میشمارد [۳۱۵] . ۷۲- القاسم بن هشام اللولوی شیخ طوسی (ره) او را از اصحاب حضرت میداند و میگوید قاسم از ابیایوب روایت نقل میکرد [۳۱۶] . ۷۳- محمد بن الاقرع او از یاران امام و همان کسی است که از حضرتش دربارهی احتلام امام علیهالسلام سوال کرده است [۳۱۷] . ۷۴- محمد بن احمد جعفری او از وکلای حضرت و از اصحاب ایشان به شمار میرود [۳۱۸] . ۷۵- محمد بن احمد بن المطهر ۷۶- محمد بن احمد بن نعیم الشاذاتی این دو در رجال شیخ طوسی (ره) از اصحاب حضرت عسکری به شمار میروند [۳۱۹] . ۷۷- محمد بن ایوب بن نوح او یکی از چهل نفری است که امام علیهالسلام فرزندش را به آنها نشان داد و فرمود: هذا امامکم من بعدی [۳۲۰] . [ صفحه ۱۷۹] ۷۸- محمد بن بلال ۷۹- محمد بن حسن صفار شیخ طوسی (ره) این دو را از اصحاب حضرت میداند و محمد بن بلال وی را فردی ثقه معرفی میکند و دربارهاش میگوید که او مسائل بسیاری را برای امام علیهالسلام نوشت تا امام آنها را شرح و توضیح دهد [۳۲۱] . ۸۰- محمد بن حسین بن ابیالخطاب اسم او زید، و مکنی به ابوجعفر الزیات الهمدانی است. نجاشی او را از اصحاب جلیلالقدر ثقه و کثرالروایه میداند و او دارای کتابهای متعددی در زمینهی باورداشتها است، و نجاشی مرگ او را در سال ۲۶۲ دانسته است [۳۲۲] . ۸۱- محمد بن جعفری بن عمر العمری ۸۲- محمد بن ربیع بن سوید السائی شیخ طوسی (ره) این دو را از اصحاب حضرت عسکری علیهالسلام میداند و مرحوم مامقامی (ره) میگوید محمد بن ربیع معجزهای را از حضرت عسکری نقل میکند و از روایتش استظهار میکند که محمد بن ربیع باور نیکو داشته است [۳۲۳] . ۸۳- محمد بن صالح بن محمد همدانی ۸۴- محمد بن صالح خثعمی شیخ طوسی (ره) در رجال این دو را از اصحاب و یاران حضرت معرفی میکند [۳۲۴] . ۸۵- محمد بن موسی سریعی ۸۶- محمد بن موسی بن فرات ۸۷- محمد بن یحیی بن زیاد ۸۸- محمد بن یزداد رازی شیخ طوسی (ره) این افراد را از اصحاب و یاران امام عسکری علیهالسلام میشمارد [۳۲۵] . ۸۹- معاویه بن حکیم او از جملهی چهل نفری است که امام علیهالسلام فرزند خویش صاحبالامر را به آنها نمایاند و [ صفحه ۱۸۰] فرمود: «هذا امامکم من بعدی» [۳۲۶] . ۹۰- نصیر خادم او همان خادمی است که نقل میکند امام عسکری علیهالسلام با هر غلامی با زبان خودش سخن میگفت [۳۲۷] . ۹۱- یعقوب بن منقوشن ۹۲- یعقوب بن اسحاق برقی ۹۳- یحیی بصری ۹۴- یوسف بن سخت شیخ طوسی (ره) این افراد را از اصحاب امام عسکری علیهالسلام میداند [۳۲۸] . تذکر این نکته بایسته است که اصحاب و راویان حضرت، بسی بیشتر از این افراد هستند ولی سعی ما بر این بود که از راویانی نام ببریم که از افراد مجهول الحال، ضعیف و اختلافی از دیدگاه علمای رجال نباشند و این کار با تطبیق رجال شیخ طوسی (ره) و رجال نجاشی (ره) و رجال کشی و جامع الرواه و معجم رجال الحدیث خوییی (ره) انجام گرفت. [ صفحه ۱۸۱]
برگرفته از کتاب زندگی امام حسن عسکری علیه السلام نوشته آقای علی اکبر جهانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *