حوادث، وقایع، هجرت

ماجرای ارسال خشتهای طلا و مطلا نمودن گنبد عسکریین

در اینجا بیمناسبت نیست که ذکری از ماجرای ارسال خشتهای طلا و مطلا نمودن گنبد عسکریین (ع) به میان آید. در ۱۲۸۳ قمری
صفحه ۲۸۹ از ۳۰۲
ناصرالدین شاه قاجار با صدور فرمانی بهعلیرضاخان قاجار ملقب به عضدالملک که سمت پیشخدمت خاصگی شاه را نیز داشت و از
رجال معتبر و مهم قاجاریه محسوب میشد مأموریت داد چهارصد صندوق خشت طلا را جهت به کار بردن در گنبد عظیم حرم
سامراء به عراق منتقل نماید. فرمان شاه چنین است: هومقربالخاقان، نتیجهالامراء العظام، فدویزاده خاص دولت جاوید آیت،
علیرضا خان پیشخدمت خاصه به عنایات خاطر خطیر ملوکانه مفتخر و مباهی بودهبداند که چون خشتهای طلا که به جهت گنبد
منور مطهر عسکریین صلواتالله وسلامه علیهما ساخته شده نظر به امانت و دیانت آن فدویزاده خاص، حملخشتهای مزبور را به
عهده آن مقربالخاقان محول و مفوض فرمودیم که با کمالنظم و درستی خشتهای طلا را حمل نموده و در کاظمین تحویل جناب
مستطابفضایلماب، افادت و افاضت نصاب، حقایق و معارف اکتساب، قدوهالعلما وزبدهالفقها، مجتهد العصر والزمان، شیخالمشایخ
العظام، شیخ عبدالحسین سلمهاللهتعالی داده که به کار ببرد. در بین راه از غلام و سرباز و فراش]و[مأمورین چنانچهتقصیری و خلافی
ظاهر شود آن مقربالخاقان خود ماذون است که به فرا خور تقصیر آنها تنبیه نماید. باید با کمال نظم و درستی این خدمت را به
انجام رسانده در عهده شناسد حرره فی شهر ذیالقعدهالحرام سنه ۱۲۸۳ . به این ترتیب مأموریت عضدالملک آغاز میشود. لازم به
ذکر است که شاهان قاجارعلیرغم همه نواقص و کاستیها در حکومتگری و اخلاق و رفتار شخصی در حفظ شعایر شیعی و دینی
تا حدودی اهتمام داشته و حداقل اینکه نسبت به مبانی دینی وشعایر شیعی عناد نداشتند. لذا از این نوع اقدامات در کارنامه اغلب
آنان مضبوط است.برخلاف پهلویها که اساساً برای هدم اساس اسلام و تشیع توسط بیگانگان گماشته شدند و در این راه همچون
متوکل عباسی و وهابیون تکفیری در مقابل اقامه شعایر دینی موضعگیری نموده و نسبت به ساحت مقدس اهل بیت (ع) و شیعیان
مظلوم آنان جسارت نمودند. عضدالملک سفر خود را در روز سهشنبه دوازدهم ذیالقعده ۱۲۸۳ آغاز نمود و در دوشنبه نهم
جمادیالاولی ۱۲۸۴ به پایان برد. منزل اول کاروان حامل خشتها پس از خروج از تهران شهرری یا حضرت عبدالعظیم بود و از آنجا
این سفر بزرگ با همراهی سیصد نفر و هفتصد رأس چارپا آغاز گردید. روزنامه خاطرات این سفر توسط عضدالملک تهیه شده که
اکنون در آرشیو مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران نگهداری میشود. در سال ۱۳۷۰ شمسی این اثر به کوشش حسن مرسلوند به
چاپ رسیده است. کاروان حامل خشتهای طلا منزل به منزل با اشکهای دیدگان محبان اهل بیت (ع) وشیعیان آل علی (ع) استقبال
و بدرقه میشد و باشکوه هرچه تمامتر به سوی کوی جانانراه میسپرد. با ورود کاروان به خاک عثمانی مقامات عثمانی و ایرانی و
مردم شیعه وسنی به استقبال کاروان آمدند. عضدالملک خود ورود به کاظمین را چنین توصیفمینماید: از […] قبر ابوحنیفه الی]
[…آستان ملایک پاسبان کاظمین علیهماالسلام، در دو جانب، و از دو طرف، شیعه و سنی، سپید و سیاه و اناث و ذکور، در خارج
و داخلبغداد، بر سر برجهای قلعه و بام سرایه پاشا و میدان درب سرایه و قهوهخانهها وقراولخانههای دو جانب و دکاکین و زیر
دیوارها و بام و منظرهخانهها تا کنار دجله و روی جسر و بغداد کهنه و صحرای کنار دجله فیمابین بغداد و آستانه مقدسه کاظمین
علیهماالسلام، از هر نوع و هر جنس […] بر دوش یکدیگربرمیآمدند … از جایی که مستقبلین رسیدند تا به دروازه کاظمین
علیهماالسلام، قریب چهارصد قربانی کردند [ …] و نه آنقدر شیعیان علی بن ابیطالب علیهالسلام را طرب و نشاط احاطه کرد
کهتوانم حکایت نمود. نواب اقبالالدوله که از اجله هنود و سرسلسله رنود عهد است، با نوابان هند بیامدندو به محض دیدن نذر
همایونی، زمام اختیار از دست داده، خویشتن بر پای استرانافکندند و لجامشان ببوسیدند و کحلالجواهر غبارشان بر دیدگان
کشیدند و از رفتار اووقری و شکوهی بیفزود و عظمی در دلها برفت. پس از آن جناب علامهالخبیر و النحریرالبصیر، محقق الدقایق و
مدققالحقایق شیخ عبدالحسین سلمهالله تعالی با جمعی ازعلمای اعلام و فضلای کرام برسیدند. ۱۲ به این ترتیب خشتهای طلا به
آیتالله شیخ عبدالحسین تهرانی تحویل گردید و کارنصب خشتهای طلا هم به سرعت آغاز شد. گنبد حرم مطهر عسکریین
همانطور که ذکر شد بزرگ ترین گنبد در بین گنبدهای اعتاب مقدسه است. حسنالامین نویسنده معاصر وگردآورنده
دائرهالمعارف الاسلامیه الشیعیه در خصوص ویژگیهای گنبد و صحن حرممطهر سامراء مینویسد: گنبد سامراء بزرگترین گنبد در
صفحه ۲۹۰ از ۳۰۲
۲۲ میباشد. خشتهای گنبد ۷۲۰۰۰ عدد میباشد. / بین گنبدهای قبور ائمه اطهار (علیهماالسلام) است. محیط آن ۶۸ متر و قطر آن ۴۳
در جهت جنوبی آن دو مناره وجود دارد که با کاشی پوشیده شدهبه ارتفاع ۳۶ متر از زمین. در داخل صحن ۴۵ ایوان وجود دارد،
۱۶ ایوان در جانبغربی، ۹ ایوان در جانب جنوبی و ۲۰ ایوان در جانب شرقی. ۱۳ حاج شیخ عبدالحسین تهرانی توفیق یافته بود که با
خشتهای ارسالی از ایران گنبد عظیم سامراء را مطلا نماید. ناصرالدین شاه چهار سال پس از ارسال خشتها خود بهزیارت عتبات
عالیات در عراق رفت و درباره سامراء و گنبد حضرت عسکریین چنیننوشت: وارد صحن مقدس شدیم گنبد حضرت عسکریین
(ع) را که طلا کردهایم. بسیار بسیار خوب و قشنگ و خوش ترکیب است. گنبد بزرگ خشت طلا زیادی برده است.حضرت سه
صحن دارد. دو تا بزرگ یکی کوچکتر. صحنها را همه ما تعمیرکرده]ایم[. طاق نماه از کاشی خوب کردهاند. به دست شیخ
عبدالحسین مرحوم.اغلب تعمیرات اینجا را الحمدلله تعالی، من به دست شیخ عبدالحسین مرحومکردهام. خلاصه خدام کمی، یعنی
بهقدر سی نفر با سیدعلی کلیددار، که ریشمحرابی سیاهی، و روی آبله و ابروی سیاه و چشم شهلای سیاهی دارد، با قدریعلمها
در دست آمدند … کلیددار میگفت من شیعه هستم. شیخ محمد برادر شیخ عبدالحسین مرحوم، وآخوند میرزا محمدباقر سلماسی
پسر ملا زینالعابدین سلماسی، که مدت مدیدیاست در اینجا توطن دارد، آمدند عالمی از شیعه همین است. در اینجا وارد به
رواق]و[از آنجا وارد ضریح و تحت قبه عسکریین شدیم. زیارت خوانده]شد و[تویضریح رفته، طواف مراقد مطهره به عمل
آمد]بعد[بیرون آمده زیارت حلیمهخاتون، خوانده، بعد بالای سر، نماز ظهر و عصر خوانده شد بعد رفتیم به مقامغیبت حضرت
صاحبالامر (ع). ابتدا گنبد کاشیکاری از بناهای مرحوم محمدعلیمیرزا مرحوم حاکم کرمانشاهان زیر گنبد مسجد است. تویش
همه گچکاری، یادگار زیادی، باز مردم نوشتهاند. بعد دری است که داخل زیرزمین میشود، که حضرتغایب شدهاند. بیست پله
میخورد تا پایین. بعد محوطهای است کوچک به سقفیک روزنه دارد. بعد از آن هم محوطه مسقف کوچکی است مثل ایوان که
یک روزنهدرازی از بغل دیوار دارد، که روشنی میافتد و آینهکاری است. آنجا دری است، در چوبی از بناهای الناصر بالله خلیفه
عباسی که تاریخش ۶۰۶ هجری قمری کهششصد و هشتاد ویک سال است پیش از این بنا شده]است[. هنوز آن در بیعیبمانده، و
اطراف درکه تاریخ و غیره نوشتهاند، چنان خوب منبتکاری و از چوبدرآوردهاند، که عقل حیران میماند. و این آیات و عبارات
که بعضی خوانده شده]است[آنجا نوشتهاند (در ضلع سمت راست) بسمالله الرحمنالرحیم قل لااسئلکمعلیه اجرا الا الموده فیالقربی
نزوله حسناً) دوره در: ان الله غفور شکور هذا ما امر بعلمه سیدنا و مولانا الامام المفترص طاعته علی جمیع الانام، ) « سوخته است »
ابوالعباس احمد الناصر لدین لله، امیرالمومنین و خلیفه ربالعالمین الذی طبقالبلاد احسانه و عدله و عمر العباد بره و فضله قرنالله
اوامره الشریفه استمراراً بالتنحج و الیسر و جنوده بالتائید و النصر و جعل لا یامه المخلده حداً لایکوناجوده و لابرایه الممجده سعداً
محتواً بزیاده فی عز یخضع له الاقدار فیطعهعواصیها و ملک خشع له الملوک لیملکه نواصیها یتولی الملوک الحسین بن
سعداًالموسوی یرجوالحیات) ضلع سمت چپ (فیایامه المخلده و یتمنی انفاق بقیهعمره فیالدعاء لدولته المؤیده استجاب الله ادعیه
فیایامه الشریفه السنیه) زیر در بعد از وضع آنچه سوخته است (من سنه ست و ستمائه الهلالیه و حسبنالله و نعمالوکیل و صلیالله علی
سیدنا و خاتم النبین و علیاله الطاهرین). این در، پر بزرگنیست و ترکیب در مربع بالای در، هلالی وسط درها شبکه]ای[است، از
چوب طولیعنی ارتفاع در، تخمیناً دو زرع عرض درهم بهم چنین، بعد داخل محوطه بسیار کوچکی که جای چهار نفر آدم است،
که بزور بنشیند، میشوند. آنجا را شیخ محمد، کاشی کاری کرده است. اسم ما را هم نوشته است. آنجا چراغی روشن کرده، آنجا
رفتم.در آنجا یک چاهی است، دور چاه مرمر است. دهن چاه کوچک است. همین قدر است که یک نفر توی چاه برود. گودی
چاه دو زرع میشود، که حضرت آن میانغیبت فرمودهاند. بوی عطر خوشی از توی چاه میآمد. دو رکعت نماز آنجا کردم.قدری
نشستم به شیخ محمد حکم شد شبکه مطلائی ساخته روی چاه بگذارد، کهکسی من بعد توی چاه نرود. بعد آمدم بیرون، رفتم بالای
پشتبام. گنبد را درستتماشا کرده، الحق گنبد مطهر ثانی ندارد. بسیار بسیار خوب است. از بالای بام اطرافو توی قلعه سامره هم
صفحه ۲۹۱ از ۳۰۲
پیدا بود. توی قلعه بسیار خراب است. اطراف شهر قدیمسامره همه خرابه است. و پیدا بود بسیار شهر قلعه بسیار خراب است. اطراف
شهر قدیم سامره همه خرابه است. و پیدا بود بسیار شهر عظیمی بوده است. قلعجاتزیادی که همه دیوارهای آن، و بروجش باقی
است. از آجر و خشت پیدا بود … ضریح امامین]از[فولاد است. از بناهای شاه سلطان حسین صفوی]است[. بسیار خوب ساختهاند.
اول مرقد و صندوق امام علیالنقی است. دوم صندوق امام حسنعسکری، سوم در توی همین ضریح، صندوق نرجس خاتون، والده
صاحبالامراست. رو به طرف مشرق، ضریح حلیمه خاتون است، دختر امام محمدتقی است.چسبیده به ضریح حضرت. ضریح از
برنج است. بنای گنبد حضرت و صحن و … از بناهای احمدخان دنبلی است. توی گنبد آینه کاری خوبی است. از محمدعلی
خانهندی، پادشاه لکناهور، یا وزیر بوده است. گنبد مطهر از بناهای مااست. عجب گنبد طلای خوبی است. یک چهل چراغ هجده
لاله هم از ما با روشنایی پیشکش شدهاست. آویزان از رواق]است.[قندیل و … هیچ]چیز دیگر[نیست، لخت است. ۱۴ ناصرالدین شاه
در سفرنامه خود اشاراتی هم به اهل سامراء و خلق و خوی آنان دارد که ذکر آن تکراری است. شاه ایران نیز از زورگیری اهل
سامراء در امان نبوده و مجبور شده سیصد تومان انعام بپردازد. در ۱۳۰۴ قمری ابوالحسنخان اردلان (فخرالملک) سفری به عتبات
دارد که با ذکر بخشی از خاطرات او که مربوط به سامراء و ملاقات با آیتالله العظمی سید محمدحسن شیرازی میشود به این مقال
خاتمه میدهیم: مقارن غروب بود وارد قصبه شدیم و به زیارت آستانه مقدسه شرفیابی حاصلنموده دعای ذات ملکوتی صفات
همایونی روحنا فداه را به جای آوردم. آقا سیدعلی کلیددار در ضریح مطهر را باز کرد. اصل قبر منور را زیارت کردیم. حضرت
امام علیالنقی و حضرت امام حسن عسکری و حضرت نرجس خاتون، مادر حضرتصاحبالزمان علیهمالسلام در یک ضریح فولاد
هستند و در پایین پا ضریح دیگر متصل به همین ضریح است که حلیمه خاتون، دختر امام محمد تقی علیهالسلاممدفون است.
زیارت خوانده بیرون آمدیم. در صحن دیگر گنبد کاشی است، که محلغیبت حضرت صاحبالزمان عجلالله فرجه است و چاهی
است]که[میگویندحضرت در آنجا غایب شدهاند. زیارت خواندیم گنبد طلای عسکریین علیهاالسلامدر نوزده سال قبل از این از
جانب سنی الجوانب سرکار بندگان اعلیحضرتشاهنشاهی ناصرالدین شاه قاجار خلدالله ملکه به توسط علیرضا خان
عضدالملکطلا شده است و هنوز گنبدی به این عظمت و بزرگی ندیدهام. خیلی با شکوه وخوب دو گلدسته کاشی دارد که یکی
از آنها ناتمام است و مرحوم شیخ عبدالحسیناز جانب سرکار بندگان همایونی روحنا فداه ساخته است، ناتمام است. مختصر بنایی
دارد که تمام کند. صحن مطهر هم همه قبر است و فرش سنگی و سرداب ندارد. چندان تعریفیندارد. خداوند توفیق بدهد بسازند.
ضریح مطهر فولاد هم اندکی تعمیر لازم دارد مختصر خرجی دارد. به اتفاق احمدخان خدمت جناب میرزا رسیدیم. اول در
اتاقبیرونی نشستیم که فرشهای پاره]ایی[داشت. بعد از ساعتی احضار به اندرون شدیم.اتاقی کوچک به چند قالیچه مفروش بود.
قریب پنجاه جلد کتاب هم در طاقچههاچیده بودند خود جناب میرزا پوستینی بر دوش انداخته بودند. عمامه مولوی بسیار کوچک
سبزی بسته بودند. ریش سفید صورت نورانی داشت. بعد از سلام وتعارفات از مسائل لازمه صحبت شد. بدواً خیلی دعا به وجود
سرکار بندگانهمایونی روحنا فداه نموده، واقعاً اگر مراحم ملوکانه نبود اهل تسنن امسال جنابمیرزا را خیلی اذیت میکردند. ۱۵
ثانیاً بعضی از سؤالات را جواب فرمودند و بعضی رابه سکوت گذرانیده، گریه جواب دادند. همین قدر میدانم، به دلایل عقلیه و
شرعیهطوری فرمودند که اسباب حیرت شد. آن قدر فهمیدم خداوند بر ما رحم کند انشاءالله، کار و بار بنده که خیلی مغشوش
است، جز فضل الهی که قلم عفو بر جرائماین عبد ذلیل کشیده شود، چاره]ای[ندارد والا با عدالت خداوند درست درنمیآید.با
کمال ملال و تأسف بر احوال خود برخاسته به منزل آمدیم و در این ساعت ازخداوند توفیق و مغفرت میخواهم. اللهم اغفرلنا و
ارحمنا و عافنا و اعفو عنافیالدنیا و الاخره به محمد و آله. ۱۶ روز چهارشنبه سوم اسفند ماه ۱۳۸۴ مصادف با ۲۳ محرم ۱۴۲۷ دست
ناپاکفرزندان یزید و متوکل عباسی به فرمان اشغالگران صلیبی صهیونی گنبد و بارگاهامامین همامین عسکریین (علیهماالسلام) را
منفجر نموده و از بین بردند این جنایتانسانی، دینی و تاریخی ریشه در تفکرات پلید وهابیون منحطی دارد که با دستان ناپاک خود
صفحه ۲۹۲ از ۳۰۲
از کشتن هیچ مسلمانی اعم از شیعه و سنی ابا ندارند. پس از تخریب بقیع مظلوم این بزرگترین جنایت وهابیون در حق عالم اسلامی
و بشریت است. حرم ائمه معصومین در سامراء بار دیگر با شکوهتر از قبل ساخته خواهد شد تا باز دیدن گنبد طلایی عظیم آنباعث
سرور قلوب مومنین گردد اما مطمئناً خانه استکبار جهانی و عوامل تکفیری آنپس از این جنایت همانند کاخ متوکل عباسی ویرانه
خواهد گردید. انشاءالله وسیعلمالذین ظلموا ای منقلب ینقلبون.
برگرفته از کتاب دانستنی های امام حسن عسکری علیه السلام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *